Operacje i zabiegi żylaków kończyn dolnych

Żylakami nazywa się żyły (np. w obrębie kończyn dolnych), które uległy nieodwracalnemu poszerzeniu i poskręcaniu. Żylaki występują u osób dorosłych i zwykle obejmują żyły powierzchowne (umiejscowione tuż pod skórą) oraz żyły łączące (naczynia żylne biegnące pomiędzy żyłami powierzchownymi a układem żył głębokich). Choć powszechnie żylaki kończyn traktuje się jedynie jako problem kosmetyczny, to w gruncie rzeczy są one przede wszystkim poważną przewlekłą chorobą, która wymaga leczenia niezależnie od wieku pacjenta.

Powstawanie żylaków

Wszystkie żyły w kończynach dolnych zaopatrzone są w zlokalizowane co kilka centymetrów zastawki, które uniemożliwiają cofanie się krwi w dół, zapewniając prawidłowy kierunek jej przepływu. Jeżeli zastawki nie działają prawidłowo, krew spływa w dół pod wpływem siły grawitacji i zamiast płynąć w kierunku serca, krew zalega w żyłach kończyn dolnych, powodując ich stopniowe rozszerzanie i powstanie żylaków. Do uszkodzenia i nieprawidłowego działania zastawek żylnych może dochodzić w wyniku wcześniejszych chorób żył (zakrzepowe zapalenie żył), długotrwałego stania lub w wyniku podwyższonego ciśnienia w żyłach kończyn dolnych spowodowanego utrudnionym przepływem krwi przez duże żyły jamy brzusznej (ciąża, wodobrzusze, duże guzy nowotworowe jamy brzusznej).

Niezbędne badania przed zabiegiem

Niezbędna jest konsultacja u lekarza specjalisty, który zleca dalsze badania. Zalecanym badaniem układu żylnego jest badanie obrazowe – USG – Doppler. Badanie to umożliwia precyzyjny ogląd żył ze względu na ich możliwe uszkodzenia.

Przeciwwskazania

Najważniejszym przeciwwskazaniem do zabiegu jest czynny proces zakrzepowy żył głębokich oraz ich niedrożność. W takich przypadkach, dopiero po wykorzystaniu odpowiedniej terapii można zastosować leczenie chirurgiczne. Dodatkowymi przeciwwskazaniami do zabiegów są: ciąża, ostre choroby infekcyjne, znaczne niedokrwienie tętnicze kończyn dolnych, skaza krwotoczna oraz nasilony obrzęk limfatyczny.

Możliwe powikłania

Po zabiegu sporadycznie zdarza się zakażenie rany (szczególnie w przypadku wykonywania zabiegu pacjentom z otwartymi owrzodzeniami), przez pewien czas utrzymają się krwiaki, może pojawić się obrzęk (uszkodzenie układu limfatycznego). Możliwe jest także wystąpienie zakrzepowego zapalenia żył. Uszkodzenia nerwu piszczelowego i jego odgałęzień można uniknąć, stosując technikę ograniczonego strippingu – rodzaj zabiegu operacyjnego.

Zabieg i rekonwalescencja

Celem leczenia jest operacyjne usunięcie żylaków i uzyskanie jak najlepszego efektu kosmetycznego. W przypadku gdy chory nie zgadza się na leczenie operacyjne lub jest ono niemożliwe (niedrożny układ żył głębokich, ciężki stan ogólny chorego), stosuje się metody postępowania zachowawczego mające na celu zahamowanie postępu choroby.

Zabieg operacyjny jest podstawową metodą leczenia żylaków kończyn dolnych, gdyż jako jedyny daje możliwość całkowitego wyleczenia choroby i zwykle skutecznie zabezpiecza przed jej nawrotem. Obecnie stosuje się szereg metod chirurgicznego leczenia żylaków kończyn dolnych, wszystkie o zbliżonej skuteczności:

1.Najczęściej stosowana (nie tylko w Polsce) metoda operacji polega na usunięciu żyły odpiszczelowej i żylaków oraz przecięciu niewydolnych żył przeszywających. Jest to stripping żyły odpiszczelowej, czyli metoda Babcocka. Operacja polega na odsłonięciu w pachwinie końcowego odcinka żyły odpiszczelowej i podwiązaniu jej w miejscu, w którym uchodzi ona do żyły udowej. Następnie odszukuje się w okolicy kostki przyśrodkowej początkowy odcinek żyły odpiszczelowej i do jej wnętrza wprowadza się sondę (cienki drut zakończony główką, tzw. oliwka), którą przeprowadza się przez światło żyły aż do miejsca wcześniej podwiązanego. Po przecięciu obu końców żyły i przywiązaniu ich do sondy, usuwa się sondę wraz z całą żyłą. Później, przez małe, kilkumilimetrowe nacięcia wycina się kolejno pętle żylaków i przecina żyły przeszywające z uszkodzonymi zastawkami. Nie zawsze konieczne jest usuwanie całej żyły odpiszczelowej. Jeśli jej zastawki w okolicy kolana są prawidłowe i nie przepuszczają wstecznie krwi, chirurg usuwa tylko odcinek udowy żyły wraz z nieszczelnymi zastawkami.

2.Od kilkunastu lat stosuje się też usuwanie żylaków metodą zamrażania (kriochirurgia). Operacja różni się od klasycznej operacji Babcocka tym, że zamiast zwykłej sondy stosuje się taką, której końcówkę (oliwkę) można ochłodzić. Po obniżeniu temperatury do 80°C, gdy warstwa wewnętrzna żyły “przyklei” się do oliwki, sondę usuwa się wraz z żyłą. Po zamrożeniu przez cięcia na udzie i podudziu usuwa się poszczególne żylaki. Można również zamrozić całą żyłę odpiszczelową bez usuwania, bowiem w następstwie zamrożenia dochodzi do obkurczenia się i uszkodzenia jej warstwy wewnętrznej, a to prowadzi do zarastania żyły. Zarośniecie niewydolnej żyły odpiszczelowej można również spowodować, stosując koagulację, czyli wysoką temperaturę wytwarzaną przez rozgrzaną końcówkę specjalnej elektrody wprowadzonej do żyły lub promieniami lasera.

Ponieważ leczenie chirurgiczne żylaków nie usuwa przyczyny choroby, tylko jej następstwa, nawet po prawidłowo wykonanej operacji mogą ponownie pojawiać się żylaki na skutek niewydolności tych żył powierzchownych i przeszywających, które w czasie operacji były prawidłowe. Nawroty żylaków występują u około 20% operowanych.